Chương trình đã được thực hiện với sự hợp tác của các cơ quan chức năng tại địa phương, tổ chức bảo tồn, và viện nghiên cứu trong nước và quốc tế với những kết quả nổi bật trong hành trình tìm kiếm loài Sao la tại Trung Trường Sơn trong gần 2 năm, từ tháng 10 năm 2022 đến tháng 7 năm 2024.
Khảo sát, nghiên cứu thực địa thông qua phương pháp bẫy ảnh và thu thập eDNA (mẫu DNA từ môi trường) để phát hiện những cá thể Sao la cuối cùng tại các khu vực ưu tiên
Cùng với WWF-US, CRES và IZW, dự án đã xây dựng Quy trình chuẩn khảo sát Sao la (SOP) bằng phương pháp đặt bẫy ảnh và thu mẫu eDNA (mẫu vắt và mẫu nước suối). Chương trình đã lắp đặt tổng 2,543 lượt bẫy ảnh và thu thập 1,178 mẫu eDNA tại 16 khu vực có mức độ ưu tiên cao nhất tại Trung Trường Sơn, trong đó tập trung vào các địa điểm có dấu vết sao la như đường mòn động vật hay di chuyển và các nguồn nước. Mỗi khu vực khảo sát gồm 10 ô khảo sát có diện tích khoảng 4 héc-ta, khoảng cách giữa các ô khảo sát tối thiểu là 1km. Trong mỗi khu vực khảo sát được lắp đặt 160 bẫy ảnh và thu 80 mẫu eDNA (40 mẫu nước suối và 40 mẫu vắt). Phương pháp này được áp dụng thống nhất cho tất cả các điểm khảo sát nhằm tăng khả năng phát hiện loài Sao la trong tự nhiên.
Hầu hết các địa điểm khảo sát nằm ở các khu vực biên giới, khó tiếp cận. Vì vậy mà hành trình tìm kiếm dấu vết sao la thực sự là một thách thức lớn cho những cán bộ khi tác nghiệp trên hiện trường.
CTNC đã tham gia Dự án với tư cách là đối tác được lựa chọn để đặt 320 bẫy ảnh tại 02 khu vực: Lưu vực Cù Pai thuộc phạm vi của Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị và Lưu vực Rào Rồng thuộc phạm vi của Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh.
Đồng thời trong quá trình tìm kiếm sao la, dự án cũng đã ghi nhận sự xuất hiện của 59 loài động vật hoang dã quý hiếm và có nguy cơ đe doạ cao ở vùng cảnh quan Trung Trường Sơn, trong đó có 04 loài ở mức Cực kỳ nguy cấp (CR) gồm Mang lớn (Muntiacus vuquangensis), Tê tê (Manis sp.), Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) và Trĩ sao (Rheinardia ocellata); 05 loài ở mức Nguy cấp (EN) gồm Voọc đen Hà Tĩnh (Trachypithecus hatinhensis), Voọc xám (Trachypithecus crepusculus), Thỏ vằn (Nesolagus timminsi), Cầy vằn bắc (Chrotogale owstoni) và Rùa núi viền (Manouria impressa); và 08 loài ở mức Sắp nguy cấp (VU) gồm Khỉ đuôi lợn (Macaca leonina), Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides), Gấu ngựa (Ursus thibetanus), Gấu chó (Helarctos malayanus), Lửng lợn (Arctonyx collaris), Rái cá vuốt bé (Aonyx cinereus), Nai xám (Rusa unicolor) và Sơn dương (Capricornis milneedwardsii) (theo xếp hạng của IUCN, 2024). Đặc biệt là loài Mang lớn đã được phát hiện từ những năm 90 bây giờ đã được ghi nhận lại.
Hội thảo tổng kết dự án có sự tham gia của gần 40 đại biểu bao gồm đại điện của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban quản lý các Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên, đại diện chính quyền địa phương, các trường Đại học, các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các tổ chức bảo tồn đang thực hiện công tác bảo tồn động vật hoang dã tại Trung Trường Sơn./.
